Hellendoorn nu ook het gezondste dorp van Nederland

Na het gelukkigste dorp van Nederland, is Hellendoorn ook het gezondste dorp.
Maart 2035 

Het is 2035, en het onderzoeksteam dat eerder onderzoek deed naar het gelukkigste dorp van Nederland, heeft onlangs Hellendoorn uitgeroepen tot het gezondste dorp van Nederland.

In 2023 werd Hellendoorn uitgeroepen tot het gelukkigste dorp van Nederland. Voor ZorgSaam Nijverdal – Hellendoorn was dit een signaal om door te gaan met hun ambitie: zich inzetten voor een gezond Hellendoorn. En zij zijn trots dat zij afgelopen jaren een actieve bijdrage hebben geleverd om Hellendoorn naast het gelukkigste nu ook het gezondste dorp van Nederland te maken!

Het onderzoeksteam noemt de gemeente Hellendoorn namelijk ook wel de ‘blue zone’ van Nederland. Blue Zones zijn gebieden op aarde waar bovengemiddeld veel oude mensen in goede gezondheid wonen. Dit zijn gebieden zoals Sardinië in Italië, Ikaria in Griekenland en Okinawa in Japan. De mensen die hier leven zijn zowel fysiek als mentaal gezonder en kennen minder depressie, angst en eenzaamheid. Maar wat heeft ervoor gezorgd dat Hellendoorn het gezondste dorp van Nederland is geworden?

Bestaansrecht

Gezondheid begint met bestaansrecht, blijkt uit onderzoek. Waarom maken arme mensen vaker onverstandige keuzes? Dit is een harde vraag, maar de cijfers liegen er niet om. Arme mensen lenen meer, sparen minder, roken meer, sporten minder, drinken meer, voeden hun kinderen slechter op en eten vaker bij McDonald’s. Als er een workshop over het omgaan met geld is, komen de armen het minst vaak opdagen. (1)

Dit was voor ZorgSaam en de lokale overheid in de gemeente Hellendoorn aanleiding om een grootschalige pilot te starten. Alle toeslagen, fondsen, loketten, steunpunten en andere initiatieven om minder bedeelden te steunen, werden afgeschaft. In plaats daarvan kreeg iedereen een basisinkomen, waarmee ze goed in hun eigen basisbehoeften konden voorzien. Het project bleek een daverend succes. Er was aanvankelijk angst dat mensen minder zouden gaan werken en hun geld meer zouden uitgeven aan ongezonde voeding of dure etentjes, maar niets bleek minder waar. Mensen kochten meer gezonde producten en gingen weer meer doen wat ze leuk vonden. Er werden cursussen en opleidingen gevolgd om zich om- of bij te scholen, bijvoorbeeld tot zorgmedewerker.

Doordat de geldzorgen niet meer op de voorgrond staan, ontstond er voor de mensen weer ruimte om meer te bewegen en participeerden ze meer in het verenigingsleven.

En wat bleek: deze groep mensen voelde zich gezonder, had meer sociale contacten, ervoer meer kwaliteit van leven en had weer het gevoel grip op hun leven te hebben. Opvallend was dat de zorgconsumptie met 30% daalde. Deze pilot was niet het enige succes.

Matig intensief bewegen als basis voor de hele bevolking

ZorgSaam en de gemeente gaven het bewegen een enorme stimulans. Elke wijk heeft zijn eigen beweeg- en ontmoetingsplek gekregen. Het mooie is dat mensen hier samenkomen om te bewegen, te starten met een wandeling of simpelweg om elkaar te ontmoeten. (Gepensioneerde) sportvrijwilligers begeleiden op vaste momenten in de week beweegactiviteiten.

En scholen geven de leerlingen (weer of geen weer) bij voorkeur minimaal één ochtend les in de natuur. Het schoolzwemmen werd weer ingevoerd en 95% van de kinderen gaat dankzij verschillende initiatieven lopend of met de fiets naar school.

Onbewerkt eten als goede bodem

Ook blijkt dat de inwoners van de ‘blue zone’ Hellendoorn, vergelijkbaar met andere blue zones in de wereld, beduidend meer onbewerkt voedsel eten. De lokale voedselvoorziening uit verschillende moestuinen in Hellendoorn is een gigantische win-win. Ook de steun van de supermarkten hebben enorm geholpen. De buitenste ring in de supermarkt werd grotendeels vrijgesteld van btw, terwijl bewerkte producten duurder werden. Mensen werden dus aan meerdere kanten gestimuleerd om goedkoper en meer onbewerkte producten te eten.

Daarnaast werd er een maximum gesteld aan het aantal fastfood ketens in de gemeente. Het eigen gewin van de gemeente om leegstand in te vullen werd overboord gezet en het aanbod van grote ketens met pizza- of burgerrestaurants werd niet verder uitgebreid. Een gewin voor de gezondheid en voor de lokale ondernemers.

Sociale omgeving

De eenzaamheid is historisch laag in de gemeente. Het verenigingsleven en de ouderenzorg verschillen aanzienlijk van de rest van Nederland. Terwijl verenigingen in heel Nederland moeite hebben om het hoofd boven water te houden door een gebrek aan vrijwilligers en toenemende kosten, is dit in Hellendoorn anders. De lokale overheid heeft, in samenwerking met het bedrijfsleven, flink geïnvesteerd in de verenigingen. Hier werd de geldkraan juist weer verder opengezet. Elke ochtend een gratis bak koffie in de kantine en ’s middags een gezonde smoothies bleken een grote stimulans voor mensen om de verenigingsgebouwen te bezoeken en zich vrijwillig in te zetten. Door de gemeenschap erbij te betrekken, zijn het belangrijke sociale ontmoetingsplekken geworden.

Ook de verzorgings- en verpleeghuizen in Hellendoorn vormen een positief verhaal. Waar het aantal verzorgingshuizen per gemeente overal in Nederland minder worden, zijn er in Hellendoorn juist drie bijgekomen. Hierdoor voelen ouderen zich minder eenzaam, bewegen meer, eten gezonder en hebben minder gezondheidszorg nodig.

Zingeving en een doel

Zoals eerder gezegd worden de inwoners enorm gestimuleerd om samen dingen te ondernemen, waaronder het bewegen. Hier komt bij kijken dat dagelijks wandelen een gratis medicijn is bij mentale klachten, maar ook bij aandoeningen als diabetes en overgewicht. Het aantal mentale klachten bleek dan ook enorm verminderd in Hellendoorn. Niet alleen door het bewegen, maar ook door tal van gezamenlijke activiteiten.
Zo blijken in Hellendoorn veel mensen samen te werken in de lokale moestuinen. De mensen leveren een enorme bijdrage in het produceren van het onbewerkte voedsel. Wat er nog meer aan bijdraagt zijn de wekelijkse ontmoetingen tussen de kinderopvang en ouderenzorg. En heeft de gemeente Hellendoorn een verenigingsleven dat in alle lagen van de bevolking is geïntegreerd. Veel mensen hebben nu een doel om ’s ochtends voor op te staan, of het nu vrijwilligerswerk in de moestuin is of de ontmoeting tussen ouderen en de kleuters van de kinderopvang, het samenkomen bij de beweegplekken of in sportkantines. Mensen hebben over het algemeen meer zin in hun dag!

Alcoholgebruik 

Een bekende uitspraak in Twente is dat wanneer je in het westen een alcoholist bent, je in Twente nog gewoon de chauffeur bent. Wat natuurlijk een ernstige zaak is. In Hellendoorn werd het alcoholgebruik bij de jeugd afgelopen jaren flink aangepakt. Onder andere werd het alcoholgebruik in sportkantines teruggeschroefd. Dit was vroeger ondenkbaar, omdat de kantine inkomsten, met name de biertap, de levensader van menig voetbalclub was. Inmiddels is dit mogelijk omdat de verenigingen minder afhankelijk zijn van deze kantine-inkomsten. In tegenstelling tot de rest van Nederland kregen de verenigingen in de gemeente Hellendoorn veel hulp, ook financieel, van de lokale overheden en het bedrijfsleven.

Pilot gezondste dorp Hellendoorn een succes

De grootschalige pilot in Hellendoorn is een enorm succes en een inspiratiebron voor de rest van Nederland. Het was bijzonder inspirerend dat de gemeente, de landelijke overheid, de regionale zorgverzekeraars en het bedrijfsleven samen hebben gewerkt en boven hun eigen belangen zijn uitgestegen. Er werd niet in hokjes of potjes gedacht, maar gekeken naar het grotere geheel: de gezondheid van de samenleving!

Dit resulteert in een gezonde en gelukkige samenleving, niet voor niets de verwijzing naar de Blue Zone van Nederland! En het mooie, onder aan de streep hebben gemeentes, verzekeraars en lokale overheden veel kosten bespaard. En het bedrijfsleven profiteert van gezonde werknemers, voor nu en de nabije toekomst!

Bij ZorgSaam blijven we dromen én ons inzetten voor de gezondheid van de huidige en toekomstige generatie!

Rob Alferink
Bali, maart 2024

1: Bron/inspiratie: Gratis geld voor iedereen, Rutger Bregman)