Stap jij iedere ochtend goed uitgerust uit bed?

“Ik slaap altijd al slecht”, dit horen we vaak tijdens de intake met een patiënt. Slecht slapen is een veelvoorkomend probleem, en niet altijd gerelateerd aan de lichamelijke klachten waarmee de patiënt zich bij de fysiotherapeut meldt. Ongeveer 20-25% van de Nederlanders van 12 jaar en ouder ervaart problemen met slapen. Denk hierbij aan moeite met in slaap vallen, doorslapen of te vroeg wakker worden. Mensen met een slaapstoornis zijn gewend om slecht te slapen, maar dat maakt het nog lang niet normaal.

Anderhalf jaar geleden hoorde ik hier ook bij. Ik viel wel snel in slaap maar werd elke 1,5 uur wakker. Diep slapen kon ik niet meer. Achteraf werd me pas duidelijk wat er aan de hand was. Overdag maakte ik me zo druk, haastte overal naartoe en eiste van mezelf alles 100% goed te doen. Ik leefde op adrenaline. Daardoor bleef mijn brein ’s nachts in de alert stand. Dit heeft een evolutionaire oorzaak. Je lijf denkt dat er gevaar is. Of het nou een bruine beer of bijvoorbeeld stress op je werk is, maakt voor het lijf niet uit. Een gestrest brein maakt je ‘s nachts wakker om te kijken of de omgeving nog steeds veilig is.

Nadat ik ’s nachts acht keer op de klok had gekeken, was ik overdag natuurlijk doodmoe maar ik bleef pushen om mijn doelen te blijven halen. Dat ging een tijdje goed, je kunt prima een paar slechte nachten hebben en alsnog prima functioneren. Maar op den duur kreeg ik er klachten van.

Hoe herken je slaapproblemen?

Het begon bij mij met concentratiestoornissen, stemmingsklachten en prikkelbaarheid, die je omgeving meestal eerder opmerkt dan jezelf. Je herkent deze fase als je heel onredelijk op een situatie reageert. Als je bijvoorbeeld in tranen uitbarst omdat je een glas kapot gooit of als je iemand afsnauwt omdat die een doodgewone opmerking tegen je maakt. De eerste tekenen komen zo sluipend binnen dat je er geleidelijk aan went. Je begint je dan zelfs nog te verwonderen waar je toch overal last van hebt: een zere nek en rug, futloosheid, een griep die maar niet over wil gaan, die vervelende hartkloppingen. Maar goed, je bent gewend om je niet te laten kennen en gaat maar door. Maar met 200 km per uur door het leven racen gaat natuurlijk niet eeuwig goed en uiteindelijk trok mijn lichaam aan de noodrem. Ik ben maar een van velen die de lat onhaalbaar hoog leggen en onder de constante prestatiedruk zichzelf verliezen. Maar het is ook hoe de huidige maatschappij in elkaar steekt. We vullen onze agenda’s met verplichtingen van werk, kinderen, sport en sociale afspraken en hebben het gevoel dat iedereen er wat van vindt als we gewoon een keer niets doen.

Tijd voor jezelf staat onderaan de prioriteitenlijst. Als je druk bent, kies je ervoor minder goed voor jezelf te zorgen, je eigen vrije tijd op te geven en/of minder te slapen om je doelen alsnog te bereiken. Maar dat je daardoor meer gedaan krijgt is een illusie, want slaap en vrijetijdsactiviteiten zijn essentieel voor het optimaal functioneren van je brein en je lijf. Hoe beter je voor jezelf zorgt, hoe beter je dat dan ook voor een ander kunt doen.

Waarom vinden wij fysiotherapeuten slaap nou zo belangrijk?

Slaap speelt een cruciale rol in ons leven, met verstrekkende gevolgen voor zowel lichamelijk herstel als ons dagelijks functioneren. Hoewel vaak onderschat, is voldoende kwalitatieve slaap essentieel voor onze gezondheid en welzijn.

Tijdens de slaap doorloopt ons lichaam verschillende herstelfasen die van vitaal belang zijn. Een goede nachtrust versterkt het afweersysteem, waardoor we minder vatbaar zijn voor ziektes en sneller herstellen van blessures. In de diepe slaapfase, ook wel de herstelfase genoemd, produceert het lichaam groeihormoon, dat essentieel is voor de reparatie van spieren en weefsels. Bovendien helpt voldoende slaap bij het verhogen van de pijngrens. Bij slaaptekort kan het lichaam pijngevoeliger worden, wat bestaande klachten kan verergeren. Als je dus niet diep genoeg slaapt, is er een grotere kans dat een simpele blessure erger of zelfs chronisch wordt.

Kwaliteit van slaap

De kwaliteit van onze slaap heeft directe gevolgen voor ons dagelijks functioneren. Goede slaap verbetert concentratie, geheugen en probleemoplossend vermogen, wat leidt tot verhoogde productiviteit. Ook helpt het bij het reguleren van emoties, wat resulteert in een beter humeur en verminderde prikkelbaarheid. Mensen die goed slapen kunnen gezondere en verstandigere keuzes maken. Dit geldt dus ook voor voeding. Als je slecht slaapt, heb je meer trek in iets zoets. Slaaptekort staat in directe relatie met gewichtstoename en kan zelfs leiden tot diabetes type 2.

Het woord kwaliteit heb ik al een aantal keren genoemd. Vaak geldt kwaliteit boven kwantiteit, zo ook bij slaap. Het is dus niet hoe langer hoe beter, maar hoe dieper hoe beter.

Slaap jij meer dan drie dagen per week slecht? Heb je ’s ochtends moeite om je bed uit te komen en of kun je niet zonder je dutje op de bank? Kun je moeilijk in slaap komen ’s avonds en lig je op de meest ongepaste tijden wakker? Dan kan ik je misschien helpen. In onze praktijk help ik patiënten om een betere nachtrust te krijgen. In veel gevallen helpt het al om een kleine aanpassingen in je routine door te voeren.

Slaaptips

Ik geef je alvast wat tips voor een betere slaap. Om de slaapkwaliteit te verbeteren, kunnen de volgende strategieën helpen:

• Creëer een vast slaapritueel
• Vermijd cafeïne en intensieve sport voor het slapengaan
• Zorg voor een comfortabele slaapomgeving: donker, stil en koel
• Beweeg regelmatig, bij voorkeur buiten
• Probeer ademhalingsoefeningen voor het slapen

Ik wens je een goede nachtrust.

Katharina Jansen
Manueel Fysiotherapeut