Geriatriefysiotherapie: als bewegen niet vanzelfsprekend is

Gerbert Baan, fysiotherapeut bij ZorgSaam Hellendoorn-Nijverdal volgt naast zijn werk een masteropleiding Fysiotherapie in Geriatrie. In zijn werk behandelt hij voornamelijk ouderen met ziektebeelden zoals Parkinson, COPD, hartproblematiek, CVA (beroerte), maar ook mensen met (complexe) klachten aan heupen of knieën door slijtage of een prothese. Eind juni verwacht hij zijn studie af te ronden. Nu het einde in zicht is, wordt zijn patiëntengroep steeds groter en kan hij zijn opgedane kennis maximaal in de praktijk brengen. Hoog tijd om eens te horen wat zijn werk inhoudt en hoe het werken met deze doelgroep hem vergaat. 

Het volgen van de specialisatie van geriatriefysiotherapie was voor mij geen bewuste keuze. Vanuit mijn interesse in sport leek het volgen van de specialisatie sportfysio of manuele therapie een logische keuze. Dit veranderde toen ik een stage toegewezen kreeg en dat was wel even schakelen. Ik deed ervaring op bij een geriatriefysiotherapeut in de eerstelijnszorg en had het vrijwel direct naar mijn zin. Deze ervaring leerde mij dat ik juist heel goed match bij deze doelgroep. Deze verrassende keuze zorgde dus voor een totaal andere wending van mijn loopbaan.

“Met zoiets kleins zoveel kunnen betekenen” 

Ik blijf het bijzonder vinden dat je met iets heel kleins, zoals het kunnen buigen van je arm om dat kopje uit de kast te kunnen pakken, zoveel voor iemand kunt betekenen. Na het afronden van mijn Bacheloropleiding Fysiotherapie besloot ik mijn kennis te vergroten en mij te specialiseren in deze doelgroep. Ik zit nu in mijn laatste fase van de masteropleiding Fysiotherapie in Geriatrie.

Mijn behandelingen bestaan uit het trainen van de algehele belastbaarheid, het mobiliseren van gewrichten, stabiliseren van klachten en het vergroten van de zelfredzaamheid van de patiënt. De toename van de bewegelijkheid is vaak een belangrijk doel, zoals het buigen van je arm om bijvoorbeeld zelfstandig een jas aan te trekken. Ik behandel patiënten in de oefenzaal, geef valpreventie en behandel aan huis. Onder de fysio’s kom je als geriatriefysiotherapeut het vaakst bij mensen over de vloer.

“Ik vraag altijd hoeveel iemand drinkt, dat is interessant!”

Voor mijn studie ben ik een onderzoek gestart naar dehydratie bij thuiswonende ouderen in de gemeente Hellendoorn. Uitdroging is een voorkomend probleem dat vaak erg wordt onderschat. Veel ouderen die zelfstandig wonen kampen met uitdrogingsverschijnselen. De zelfredzaamheid neemt af en het opstaan uit de stoel of de weg naar het toilet wordt lastiger. Ook het gebruik van medicatie zoals plastabletten zorgt ervoor dat de patiënt veel vocht verliest.

Bij de anamnese (intake) stel ik de patiënt altijd de vraag hoeveel hij of zij drinkt per dag. Met dit inzicht kan ik heel veel zaken uitsluiten. ‘Ik drink niet veel, dan hoef ik ook niet zo vaak naar het toilet’, is een veel gehoorde uitspraak.  Aan mij als behandelaar is het dan een belangrijke taak om de zelfredzaamheid te vergroten. Het is fijn als ze niet langer afhankelijk zijn van anderen wanneer zij naar het toilet moeten.

“Ik help ze soms herinneren dat ze de rollator moeten gebruiken”

Ik behandel altijd multidisciplinair: je beoordeelt waar je als therapeut zorg kunt leveren en waar ingegrepen en doorverwezen moet worden naar bijvoorbeeld een diëtist,  psycholoog of huisarts. In sommige gevallen kan het inschakelen van thuiszorg ook een belangrijke stap zijn. Er wordt in de basis altijd gekeken naar de omgeving van de patiënt en eventuele mantelzorgers. Het is belangrijk om te informeren of zij bepaalde zaken herkennen. De oefeningen op papier zetten maar ook het plaatsen van reminders op de deur kan soms nodig zijn. ‘Vergeet je rollator niet te gebruiken!’ is een voorbeeld van zo’n reminder. Sommige patiënten vergeten door ouderdom dat ze niet zonder rollator kunnen lopen. Het gevaar om te vallen is groot en probeer ik op deze manier te voorkomen.

“Het leveren van zorg op maat is ontzettend belangrijk”

Ik merk dat ouderen vaak moeite hebben om zich te uiten. Ik probeer altijd een opening bij de patiënt te creëren en mijn behandeling op de patiënt aan te passen. Je kijkt altijd naar wat iemand kan, want het laatste wat je wilt is iemand overbelasten. Ga het gesprek aan en vraag wat ze zelf verwachten dat ze kunnen blijven doen. Als je hier bewust aandacht aan geeft, merk je in de praktijk dat het ook opgepakt wordt.

“De patiënt heeft mij nodig en ik heb de patiënt nodig, anders werkt het niet”

Zelfmanagement is voor mij een belangrijk thema in de behandeling. Ik probeer bij iedere patiënt duidelijk te maken dat bij een goede behandeling de therapeut de patiënt nodig heeft en andersom de patiënt een therapeut. Is er geen motivatie, dan werkt het niet. Het gebeurt gelukkig maar zelden, maar het komt wel eens voor dat ik hierdoor een behandeling heb moeten staken. Ouderen moeten zich bewust zijn van het belang van bewegen en ook zelf actief een bijdrage willen leveren. Je moet ze laten bewegen op die manier dat zij er plezier in hebben, anders werkt het niet. 

“Het blijft een uitdaging om alleen te behandelen waar nodig”

Het blijft een grote valkuil om te denken dat ouderen geen stress ervaren omdat ze in jouw ogen het meeste wel ‘achter de rug’ hebben. Niets is minder waar, want ook ouderen hebben te maken met zorgen. Onder ouderen zie je helaas ook veel eenzaamheid. Het bewust tijd voor ze maken en persoonlijke aandacht kan echt het verschil maken. Veel ouderen kijken uit naar het wekelijkse contactmoment of het sporten in de oefenzaal. Het blijft wel de uitdaging om alleen te behandelen wanneer dit ook echt nodig is.

Op het moment dat de behandeling klaar is, leg ik de patiënt het belang van het onderhouden van de oefeningen uit, omdat anders  klachten kunnen terugkeren. In het ergste geval gaat de algehele belastbaarheid zo achteruit, dat de zelfredzaamheid en kwaliteit van leven afneemt. Sommige patiënten blijven daarom structureel twee keer per week in de oefenzaal bij mij trainen!

Je bent iedere dag afhankelijk van het functioneren van je lichaam. Door ouderdom of ziekte is een goed functionerend lichaam soms niet meer vanzelfsprekend. Lopen, traplopen, fietsen, wassen, aankleden of huishoudelijke activiteiten worden dan moeilijker en de kans op vallen neemt toe. Een geriatriefysiotherapeut kan hierbij een goede ondersteuning zijn. Klik hier voor meer informatie.

De hele maand november stond in het teken van ouderen. Ouderen die ondanks een relatief hoge leeftijd nog zelfredzaam en fysiek in goede conditie zijn kregen een podium. De verhalen geven een mooie inkijk hoe je ondanks je leeftijd je fit kunt voelen en wat je kunt doen om eenzaamheid tegen te gaan. Alle verhalen vind je op onze website. Dit verhaal is er één van!